10 سال بدون قیصر(نوشته من در هفته نامه صدا، شماره 135، 6 آبان 1396)

قـیصر راه شاعری خویش را با تاثیرپذیری از فضای جنگ آغاز کرد و توانست جنگ و تبعات آن را به دستمایههای گونهای از شعر بدل سازد که تا بیشاز او چندان مورد اقبال نبود.وی در کنار«سلمان هراتی»و«سید حسن حـسینی»آغـازگر و ترویج دهـندهی حرکت و جریانی متفاوت و تاثیرگذار در شعر معاصر بود. امینپور در آثار نخست خود،متاثر از موقعیت سیاسی و شرایط جنگی حاکم بـر کـشور و نـیز به دلیل اینکه در ابتدای راه شاعری قرار داشت،«درگیر یکسلسله تعهدهای سیاسی،اجتماعی و ایدئولوژیک[بود]و موضع فـکری صریح،آشکار و بیملاحظهای» داشت(کاظمی،1381:9)

در کل،میتوان گفت قیصر،شاعری متعهد،ارزشگرا و آرمانجوست که همواره گمشدههایی چون عشق،انسانیت،سادگی و پاکی را جستوجو میکند.«ایمانورزی، حقیقتباوری و روابط صمیمی و پیـوندپذیری سـالم با دیگران»(حسنلی،1381:35).

جستوجوی گمشدهها ذات شعر قیصر را با وجوهی از نوستالژی درآمیخته که در هریک از آنها رد و نشان ذهنیت و باورهای وی را میتوان به چشم دید.دامنهی نـوستالژی او گـمشدهها و آرزوهـای مختلفی را دربرمیگیرد که همدر اشـعاری کـه بـرای نوجوانان سروده-اگرچه برخی برآن خردهگرفتهاند(.رجبزاده،1381:164)

میانه روی یا محافظه کاری؟

یکی از مهم ترین ویژگی های رفتار ادبی قیصر امین پور، «آهسته گفتن» اوست. رفتاری که از سمت منتقدانش به «محافظه کاری» و از سمت موافقانش، به «میانه روی» تعبیر می شود.

محمدکاظم کاظمی –که ادبیات وی نیز از این جهت مشابه امین پور است- درباره قیصر می گوید:

قـیصر در میان شاعران این یکی دو دهه،بهترین غزلسرا نیست،بهترین سپیدسرا نیست و بهترین مـثنویسرا و ربـاعیپرداز هـم نیست. به همین صورت،نه در زبان نیرومندترین است،نه در خیال و نه در تفکر و پشتوانههای فرهنگی.ولی او تـنها کسی است که توانسته همهء این جوانب را در حدّی قابل قبول در کنار هم داشـته باشد و از این لحاظ، مـنحصر بـه فرد است. همین هم امتیاز کمی نیست. مقبولیت و محبوبیت ثابت قیصر امینپور فراهم نشده است.مگر به وسیلهء حفظ تعادل و جامعیت به وسیلهء شـاعر.بـه نظر میرسد او شاعری محافظه کار،هوشیار و حـسابگر اسـت.اهـل ریسک نیست و میکوشد به طور متعادل بـه هـمه جوانب شعرش بپردازد.

اسلوب «آهسته گفتن» قیصر

قیصر امین پور با آن که اهل «آهسته گفتن» است، دست کم در بخشی از دوران شاعری خود، گوینده ای منتقد به شمار می آید.

یک پژوهش جامعه شناسی ادبیات، با بررسی نقدهای پیدا و پنهان شعر قیصر نشان می دهد که تقريبــا در ٣٠ مــورد از ايــن انتقادهــاي اجتمــاعي ، تنهــا بــه ارائــة گزارشــي ظــاهرا بــي طرفانــه بــسنده کـــرده اســت کـــه ژرف ســاخت شــکايت ، اعتــراض و انــدوه دارد. در ١٧ مــورد، پرســشي اخلاقــي يــا اجتمــاعي مطــرح کــرده و يــافتن پاســـخ را بـــه عـهــدة مخاطــب نهــادهاســت . گــويي وظيفــة خــود را تنهــا طــرح مــسأله مــي دانــسته و نــه حــل مــسأله ، راهگــشايي و يــا راهـبــري. در ١٧ مـــورد، بــا يقــين کامــل بــه انديــشة خــود، حکــم صــادر کــردهاســت . در ٤ مــورد امــر مـــستقيم و ٤ مـــورد نـيــز نهــي مــستقيم بــه کــار بــرده - اســت . اســتفاده از ترديــد، نفــرين ، درخواســت و آرزو نيــز هرکــدام ٢ بــار و اظهــار شــگفتي ، طـنـز، مـفـاخره و بيـان حـسرت نيـز هرکـدام يـک بـار ديـده مـي شـود؛ بنـابراين ، بيــشترين شــيوة مــورد اســـتفادة شـــاعر، ارائــة گــزارش، پرســشگري و پرهيــز از امــر و نهــي مــستقيم اســت و در بيــشتر مــوارد گــويي امــين پــور، نتيجــه گيــري و عبــرتپــذيري را بــه عـهــدة مـخاطــب شــعر نهــادهاســت . ايــن تنــوع لحــن و شــيوة انتقــاد، باعــث رنگــارنگي و تنوع موضوعات و طراوت آنـها شـدهاست . موضــوعات مهــم مــورد انتقــاد وي را مـــي تــوان در ســـه ســـاحت بـررســي کـــرد: ايرادهاي فلسفي و جهان شمول، انتقاد از خـويش وانـتقادهاي اجتماعي .(باقری و توکلی، 1394: 59)